‘Gemeente zegt ik Nederlands leren’: verhalen van een NT2-docent

In Gemeente zegt ik Nederlands leren tekent Said El Haji, NT2-docent van Marokkaanse afkomst, zijn ervaringen op met de nieuw- en oudkomers die hij lesgeeft. Een bundeling van verhalen waaruit zowel El Haji’s toewijding aan zijn vak als zijn liefde voor taal blijkt.

Gemeente zegt ik Nederlands leren is een bundeling van vaak al eerder verschenen columns die El Haji schreef over zijn werk als NT2-docent. Zijn leerlingen zitten vaak tegen hun wil in de lessen, omdat ze door de nieuwe inburgerseis gekort worden op hun uitkering als ze niet komen. Dit zorgt voor een interessant mengelmoesje aan cursisten, waarbij El Haji goed laat zien dat het lastig is om toenadering te zoeken tot een klas waarin zowel de ijverige student als de ongemotiveerde schelm zit.

Het is daadwerkelijk een realistische beschrijving van het leven van een NT2-docent. Dat is verfrissend

Het sterke aan deze bundel is dat El Haji de cursisten op een hele menselijke manier weet te beschrijven. El Haji lijkt in dat opzicht de ideale leraar te zijn: hij veroordeelt niet, hij is streng doch rechtvaardig en zijn motivatie om zijn cursisten de taal bij te brengen lijkt soms onuitputtelijk. Toch schetst hij in deze bundel ook erg treffend zijn eigen tekortkomingen als docent en schuwt hij er niet voor af en toe zijn eigen irritaties te beschrijven: op een gegeven moment spreekt hij over een aanvaring met een “over het paard getilde Syrische vrouw van over de vijftig die […] de arrogantie heeft te eisen dat ik Arabisch spreek terwijl ze nota bene in mijn klas zit om Nederlands te leren”. Zijn twijfels en de beschrijvingen van zijn eigen onvolkomenheden maken deze bundel geen typisch voorbeeld van een auteur die zich als saviour voordoet en de nieuwkomers in Nederland “een gezicht wil geven”, maar daadwerkelijk een realistische beschrijving van het leven van een NT2-docent. Dat is verfrissend.

Als iemand die zelf met nieuwkomers werkt zijn de dialogen die hij optekent erg herkenbaar. Ze zijn realistisch en laten goed zien waar de Nederlandse taal voor moeilijkheden zorgt bij mensen die de taal nog moeten leren spreken. Ook blijkt uit verschillende passages zijn liefde voor taal. Neem de anekdote waarin zijn cursisten vijf korte zinnetjes moeten schrijven die beginnen met “wij zijn…”. Hij beschrijft hun antwoorden als “gevonden poëzie”, een stelling waarin je als lezer gaat geloven wanneer de antwoorden volgen:

Wij zijn blij
Wij zijn slim
Wij zijn lief
Wij zijn ver van huis
Wij zijn Rotterdammers

Ondanks het feit dat deze bundel zeer veel mooie anekdotes oplevert, zou het boek mijns inziens toch sterker zijn geweest als het tot een novelle of roman was bewerkt. De negen korte hoofdstukjes bevatten allemaal verschillende personages, en hoewel zij de verhalen op die manier kleur geven, zorgt dit er ook voor dat het erg lastig is voor de lezer om echt een band te vormen met de personages. Alleen de docent zelf, Said El Haji dus, krijgt echt karakter in deze bundel. De andere personages zijn niet echt personages te noemen, ze worden anekdotisch en incompleet gekarakteriseerd. We leren ze kennen bij vlagen, al is dat misschien ook een mooie spiegel voor de manier waarop El Haji ze zelf leert kennen. In dat opzicht is deze manier van karakterisering begrijpelijk, maar ook jammer. Gezien het feit dat het hier om gefictionaliseerde ervaringen gaat, had een iets uitgebreidere karakterisering van de personages ervoor kunnen zorgen dat de verhalen wat langer blijven hangen. Nu vervliegen ze snel weer omdat El Haji je niet genoeg houvast biedt. De enige band tussen lezer en boek die na lezing achterblijft is die met de docent.

Toch is dit een fijne bundeling van verhalen van een NT2-docent, met stukjes herkenning voor iedereen die zelf met nieuwkomers, oudkomers of vluchtelingen werkt. De kracht ligt in de manier waarop El Haji met warmte en menselijkheid zijn cursisten beschrijft, zonder daarmee zijn beroep te romantiseren.

Said El Haji
Gemeente zegt ik Nederlands leren
ISBN 9789491921711
Jurgen Maas, Amsterdam
Vanaf september 2020 in de boekhandel