Recensie | ‘Restmens’: indrukwekkend en onconventioneel verhaal over ‘anders’ zijn

Wat hebben een negendertigjarige invalide man en een tiener met een verstandelijke beperking met elkaar te maken? Ze zijn allebei ‘anders’. Marjolein Visser schrijft in haar indrukwekkende debuut Restmens over de gevolgen van dit ‘anders’ zijn op de belevingswereld van twee personages. Hoe gaan zij om met het feit dat ze leven in een wereld die vooral op uiterlijk vertoon is gericht?

In Restmens lezen we over Pim, een tiener met een verstandelijke beperking, en over David, een socioloog die na een ongeluk blijvend invalide is geraakt. De hoofdstukken vanuit Pims perspectief zijn gericht aan de zogenaamde luisteraars van zijn eigen radiostation, PIM FM. Langzaamaan wordt duidelijk dat Pims ouders hem voorbereiden op uithuisplaatsing, omdat zijn ouders de zorg voor hem niet langer aankunnen. Bij David tellen we de dagen af naar zijn veertigste verjaardag. David wordt door het zorgpersoneel gedwongen zijn verjaardag te vieren, iets waar hij mateloos tegenop ziet. Hij moet daarvoor zijn oude kennissen weer opbellen, zijn sociale contacten van voor het ongeluk, waar hij langzaam maar zeker van vervreemd is geraakt. Aan het eind van het boek komen de verhaallijnen van de twee personages samen.

Een interessant en onconventioneel boek

Het boek trekt de lezer diep de belevingswereld van deze twee personages in, maar heeft ook aandacht voor de gevolgen voor hun omgeving. Het is een interessant en onconventioneel boek. Het is erg gewaagd om te schrijven vanuit het perspectief van iemand met een verstandelijke beperking, maar voor zover dit door mij te beoordelen valt is Marjolein Visser er in haar debuut goed in geslaagd. Doordat Pim de dingen niet altijd even helder ziet en heel erg in zijn eigen wereld zit, leest zijn verhaal als een puzzel die naarmate het verhaal vordert steeds duidelijker wordt. De lezer is vooral afhankelijk van de opmerkingen van de mensen om hem heen om het verhaal te kunnen begrijpen. Het voelt heel onwennig aan om op zo’n manier een verhaal te lezen, maar daardoor maakt het juist indruk. 

Het verhaal van David is duidelijker en meer rechtdoorzee. Het leest dan ook vanaf het begin van het boek al lekkerder weg. Zijn verhaal maakt niet alleen de fysieke gevolgen van een ingrijpend ongeluk kenbaar, maar focust ook op de mentale gevolgen ervan. Het gevoel een constante last te zijn voor je omgeving komt herhaaldelijk naar voren bij David en is schrijnend om over te lezen. Zijn overpeinzingen over de rol van uiterlijk in de samenleving leiden soms tot enigszins langdradige, filosofische passages. Die gaan soms vervelen, maar zijn wel erg goed geschreven. Constante repetitie van zinnen als “verpakking maakt alles uit” zorgen voor een bezwerende toon. Deze passages vergen dus iets meer aandacht, maar zijn uiteindelijk de moeite waard.

Het gevoel een constante last te zijn voor je omgeving komt herhaaldelijk naar voren bij David en is schrijnend om over te lezen

In de eerste 75 procent van het boek ontbreekt er een verband tussen de twee verhaallijnen, het eerste deel van het boek leest echt als twee afzonderlijke verhalen. De manier waarop ze uiteindelijk bij elkaar komen is realistisch, maar voelt toch te toevallig aan. Het einde van het boek maakt dan ook geen blijvende indruk.

Ondanks het einde is het wel de moeite waard om Restmens op te pakken. Marjolein Visser heeft met dit debuut een boeiend verhaal geschreven over de binnenwereld van mensen die het vaak lastig hebben in een wereld die vooral op uiterlijk vertoon is gericht. De vertelstijl is aan het begin soms verwarrend, zeker bij de verhaallijn van Pim, maar went snel en is uiteindelijk het aspect dat dit boek zo uniek maakt. Ben je eens toe aan een boek waar er geen dertien in een dozijn van zijn, dan is Restmens het boek voor jou.

 

Marjolein Visser

Restmens

ISBN 9789057592799

Uitgeverij Podium, Amsterdam

Vanaf maart 2020 in de boekhandel